‘Eerst mammie en dan ik,’ dat heeft hij altijd gezegd, ‘en ik ga als ik 92 ben.’ Dat laatste was hem verteld in een droom. Hij had gedroomd over een paspoort dat hij had en dat paspoort was nog 5 jaar geldig. Hij was toen 87. In het verzorgingshuis waar ze een jaar later gingen wonen bleven we komen zo vaak als we thuis hadden gedaan. We wisten allen: dit is hun laatste station. Al toen mammie er nog was begon hij dromen te krijgen die hij opschreef. Zo droomde hij eens over twee duiven waarvan er een dood was en een zwaar gewond.

Toen hij op een nacht wakker werd en mammie stil en bewegingsloos naast hem lag was hij in en in verdrietig en ik denk de meesten van ons, waaronder ikzelf, in shock. Natuurlijk hadden we allemaal gezien dat ze steeds verder achteruit ging, maar ze was onveranderd elke dag op geweest.

Hij kreeg een kleinere kamer nadat zij was overleden. Hij was inmiddels 92 en in mijn tas zat al maanden een papier met daarop drie psalmen die wij zouden zingen wanneer hij op zijn sterfbed lag. Precies zo had hij ons dat gevraagd. Na mammies plotselinge overlijden had ik mij afgevraagd hoe we dat zouden doen. Bij mammie hadden we dat niet geweten.

Toen hij mij, op een warme zomerdag vroeg bij die psalmen ‘Stille nacht’ te voegen wist ik even niet hoe ik het had. Het zou wat vreemd zijn die midden in de zomer te zingen maar natuurlijk zouden we dat doen.

Hij werd 93, wat niemand had verwacht, maar waar we wel verschrikkelijk blij mee waren. Dat hij de aanwijzing daarvoor al lang in een schrift had geschreven hadden we allen over het hoofd gezien, maar later lazen we er de zin ‘dus tot december’ in.

Eerste kerstdag van dat jaar was ik ’s avonds met een schoonzusje en drie broers bij pappie toen ik voorstelde de psalmen te zingen. Hij lag toen bijna een week in bed. Kort daarvoor had hij ons verteld over het prachtige banket waarover hij had gedroomd. Aan lange tafels met witte kleden hadden mensen gezeten, allen ook in het wit gekleed. Hij had het gevoel dat er belangrijke mensen werden verwacht, zo mooi had het eruit gezien. Met een zusje bleef ik die nacht slapen en pappie was heel onrustig. Hij piepte er zachtjes tussenuit toen wij net, doodmoe, in slaap waren gevallen. Het was tweede kerstdag.

Zouden er veel mensen zijn die zo de regie over hun eigen sterven mogen voeren? Tot zijn overlijden legden wij de droom over de twee duiven verkeerd uit. Hij en mammie zijn zo’n 70 jaar echte tortelduiven geweest en op hun graf staan twee duiven, naar elkaar kijkend, afgebeeld. Maar we begrepen pas de betekenis ervan toen precies 7 maanden na pappie ons jongste zusje overleed terwijl een van onze broers al ernstig ziek was…  

In Tijdsgeest van 16 november 2024 staat een groot interview met Beatrijs Smulders ‘misschien wel de beroemdste verloskundige van Nederland’. Mevrouw Smulders is al een tijdje met pensioen maar ‘de activist in haar is nog volop aan het werk’. In dit grote interview benoemt zij kwesties die vrouwen in een zwakke positie zet ten opzichte van mannen en ze geeft er ook een aantal oplossingen voor.

Zo verzamelt ze handtekeningen voor een langer doorbetaald ouderschapsverlof voor beide ouders. En ze stelt dat vrouwen bij hun eigen mannen het voortouw moeten nemen door te zeggen: ‘We krijgen samen een kind. Ik ga parttime werken en jij ook.’ Als vrouw voelt het dan niet ‘alsof je een dip hebt in je carrière, want dat geldt dan ook voor mannen’.

Stel je voor dat beide ouders een jaar ouderschapsverlof krijgen, waar mevrouw Smulders voor pleit, met behoud van 70% van het salaris. Wat zou dat de geboorte van het gezin en de eerste 1000 dagen van de baby goed doen. Met ook nog een goede oudercursus, te beginnen tijdens de zwangerschap, zullen relaties veel meer kans hebben om stand te houden en daarmee oorspronkelijke gezinnen om bij elkaar te blijven.

Wat ik ook een heel goed idee van mevrouw Smulders vind is dat het vak ‘relaties, seks en liefde’ een hoofdvak zou moeten zijn op school. Liefdevol communiceren zou daar een onderdeel van kunnen zijn. Communiceren is voor veel mensen moeilijk en kan een belangrijke reden zijn voor een moeizame relatie. Hulp vragen wanneer we eenmaal in een volwassen relatie zijn is iets wat we niet zomaar doen. Voorkomen is daarom beter dan genezen.

Een nieuwe seksuele beschaving waar mevrouw Smulders in dit interview ook over praat kan dan een stuk dichterbij komen. Bewustwording is een eerste stap in elke verandering die we willen maken en die verandering in relaties, seks en liefde kan heel goed beginnen met een belangrijk vak op school.

Een aantal jaren geleden, voor de coronatijd, nodigde ik bij ons familie, vrienden en bekenden uit voor wat ik hoogdravend noemde mijn ‘vrijdagavond diner’. Op ons mooiste servies serveerden we een eenvoudig voorafje (meestal een schijf honingmeloen met serranoham), een hoofdmaaltijd van lamsvlees met opgebakken aardappelen en salade, een nagerechtje (vaak griekse yoghurt met honing en hazelnoten). Mijn man zorgde voor de drankjes en we sloten af met thee of koffie en bonbons en/of andere chocolade.

Na de maaltijd vroeg ik dan de gasten iets in mijn gastenboekje te willen schrijven en dat zijn heel dierbare en tastbare herinneringen geworden. Wanneer ik door die boekjes blader komen de verhalen en gesprekken terug en weet ik weer precies wat zo bijzonder was aan die mooie avondjes.

Door corona kwam de klad erin en zo is het lang gebleven.

Toen we, in ons nieuwe appartement, onze eerste gasten kregen die bleven eten maakte ik (vanwege het weer) mijn favoriete stamppot en dat was weer zo’n leuke avond dat we besloten met regelmaat dit te herhalen. We eten weer van ons mooie servies en breidden uit naar twee stampotten zodat onze gasten kunnen kiezen. Ook in het vlees hebben ze een keuze en toen we een vegetarisch etende gast kregen zorgde mijn man ervoor, dat er voor haar ook wat te kiezen viel.

Het dessert kan variëren maar zal er altijd zijn en ook de afsluiting met koffie, thee en chocolade zal een vaste waarde blijven.

Mijn man zegt altijd: ‘Eten moeten we toch,’ en al denk ik al kokende steeds weer: als ik het maar goed voor elkaar krijg…en op tijd, de dieper gaande gesprekken die we op deze avondjes met elkaar voeren zijn mij enorm dierbaar. Die krijg je niet in een groter gezelschap of ergens in een willekeurig restaurant.

Vrijdagavond diner, zondagavondstamppotten, het gaat helemaal niet om het eten. Het samenzijn, de gezelligheid en vriendschap delen is waar het om gaat en wie weet ga ik ook het gastenboekje weer in ere herstellen.

Ik krijg een opiniestuk toegestuurd met de titel: Baby-advies kan veel leed voorkomen (Dagblad van het Noorden van 14-11-2024). In dit stuk vertelt jeugdarts in ruste A. van Kleij-van Rossum over een informatiefolder die ze ooit schreef, bedoeld om uit te delen aan jonge ouders. Helaas is daar destijds niets mee gedaan. De aanleiding voor haar om dit opiniestuk te schrijven is de dood van een baby die misschien met deze tips te voorkomen was.

Haar advies bestond uit een opzet in drie stappen: 1. Probeer te ontdekken waardoor je baby zo huilt. Heeft hij honger, is hij te warm gekleed. Is hij oververmoeid of heeft hij pijn. 2. Help je baby om te ontspannen. Wieg hem zachtjes en praat zachtjes tegen hem of maak sussende geluidjes. Soms helpt het om hem stevig in een doek te wikkelen. 3. Zorg dat je baby veilig is. Als je voelt dat je boos wordt en je geduld gaat verliezen leg dan je baby op een veilige plaats, in zijn bedje of de box. Probeer dan zelf weer kalm te worden of vraag hulp bij familie of vrienden.

Het is echt jammer dat met zo’n belangrijke informatiefolder, geschreven door een jeugdarts, niets is gedaan.

Op de website 24baby.nl vind ik de vijf geluiden van Dunstan Babytaal, deze vertaalt de vijf ‘huiltjes’ van baby’s naar wat ze nodig hebben. Een geluid dat klinkt als ‘neh’ of ‘nah’ betekent dat de baby honger heeft. ‘Owh’ of ‘auw’ is vergelijkbaar met het geluid wanneer je hardop gaapt en geeft aan dat de baby moe is. Wanneer je baby de klank ‘eairh’ laat horen heeft hij last van darmkrampjes. Hij kijkt er meestal moeilijk bij en trekt soms zijn beentjes op. ‘Eh’ betekent dat hij een boertje moet laten. Het geluid lijkt erg op ‘neh’ of ‘nah’. Het is daarom belangrijk om goed naar de beginklank te luisteren. Het geluid ‘heh’ geeft aan dat de baby zich oncomfortabel voelt. Dat kan zijn door een volle luier of dat hij het te koud, of juist te warm heeft. Of misschien ligt hij in een ongemakkelijke houding.

Door de adviezen van de jeugdarts en de uitleg van de Dunstan Babytaal in een cursus voor aanstaande ouders een plaats te geven, en de cursus daadwerkelijke aan ouders te geven, kunnen ze adequaat op het huilen van hun baby’s reageren. Dit kan mogelijk leed, zoals genoemd in het opiniestuk, voorkomen.

Met mijn dochter heb ik een mooi gesprek over de liefde. ‘Wat jij met pappa hebt is niet heel gewoon, mam,’ zegt ze. Ze noemt, wat ik volgens haar heb, ‘het fan-girl gen’. ‘Want hij is wel een soort van idool voor jou toch?’

We hebben al vaker gesproken over mijn fan zijn van The New Seekers, een popgroep uit de jaren 70 van de vorige eeuw waarvan ik tot op heden de Facebook pagina’s volg. Twee leden van de band waren voor mij absolute idolen. En nu maakt zij die vergelijking.

Wanneer ik een lied hoor van The Bee Gees (ook een jaren 70 band) met de titel You don’t know what it’s like (to love somebody the way I love you), moet ik er opeens weer aan denken. Ik vond het altijd een beetje sneu of triest voor degene die in dit lied werd toegezongen. Alsof zij in gebreke bleef door dit niet te weten, maar misschien had degene die het zong wel dat gen. In zijn geval het fan-boy gen…en zij niet.

Er zijn in de liefde voor mij onbegrijpelijke stellingen. Ik heb meerdere keren gelezen en gehoord dat monogamie onnatuurlijk zou zijn. Dat je nooit bij één persoon alles kunt krijgen want je nodig hebt, dat begrijp ik wel. Daarvoor heb ik familie, vrienden en kennissen om die behoeftes te vervullen. Maar het is voor mij volkomen natuurlijk dat ik monogaam ben. Dat er maar één persoon is waarmee ik de romantische en fysieke liefde wil beleven. Maar misschien heeft een niet monogaam persoon wel een gen dat ik niet heb. Ik denk dat dat kan.

Voor mij verklaart het hebben van een fan-girl gen ook de liefde die ik heb voor mijn (klein)kinderen en mijn familie. Ik kan, tot frustratie van sommigen, opscheppen over mijn kinderen. Over hoe trots ik op ze ben. Maar ik heb ook de beste familie die een mens kan hebben. Ik wil graag dat het goed met ze gaat, dat ze zich goed voelen. En ik weet dat ik er veel voor over heb om daar zoveel als ik kan aan bij te dragen.

Ik denk dat ik het gen erfde van mijn vader. Hij was verknocht aan mijn moeder en zat het liefst altijd zo dicht mogelijk bij haar…en zij vond het goed.

Ik krijg een artikel toegestuurd over het boek ‘De mythe van het gezin’ van historica Lotte Houwink ten Cate met als kop ‘Laat het kerngezin los’. In dit boek legt ze uit dat het kerngezin een recente, artificiële en bovendien vaak kwalijke constructie is.

Ik lees in het artikel dat mevrouw Houwink ten Cate en haar vriend uit elkaar gingen, terwijl zij zwanger was, na een relatie van 7 jaar. Sinds de geboorte van haar zoon voedt zij hem alleen op en zij merkte dat het haar heel goed beviel om dat grotendeels alleen te doen.

Het alleen grootbrengen van een kind heeft een voordeel voor de alleen opvoedende ouder. Ze hoeft nooit met de andere ouder ‘in de clinch’ over wat wel of niet goed is voor het kind. Zij beslist alles zelf. Zij bepaalt wat goed is voor haar kind en voor wie is dat echt goed, voor haar…of voor het kind?

Mevrouw Houwink ten Cate heeft zelf geen kerngezin (zoals zij het benoemt) en weet dus  niet hoe dat voor haar en haar kind zou zijn geweest. Wanneer ze een kerngezin had waarin liefdevol werd gecommuniceerd en samengeleefd dan had ze er misschien anders over gedacht.

Ruim een op de drie huwelijken strandt, daarmee begint het artikel en dat betekent dat bijna twee op de drie huwelijken stand houdt. Er zijn dus nog veel wel functionerende gezinnen. En ik ben ervan overtuigd dat, wanneer eindelijk de gratis oudercursussen er zijn voor alle aanstaande ouders, er nog veel meer goed en prettig functionerende gezinnen zullen komen.

Er zijn al heel lang en heel veel gezinnen die anders zijn samengesteld dan het traditionele kerngezin. Toen onze kinderen drie en een baby waren, 37 jaar geleden, woonde er in onze straat al een BOM moeder.

Tegenwoordig kan een kind alleen een moeder hebben, twee vaders, twee moeders, een vader die eerst moeder was en een moeder die eerst vader was, twee vaders en een moeder of twee moeders en een vader en dat is prima wanneer al deze ouders goed zijn voor hun kinderen. Dit zijn voor mij allemaal voorbeelden van een kerngezin. Dit is al lang niet meer nieuw.

Ik vind dat er in het artikel veel over één kam geschoren wordt. ‘Ze verwachtten dat ik zou zeggen’, ‘het liefst hebben ze dat’, ‘dan voelen mensen zich persoonlijk aangevallen’.

Waar ik het helemaal mee eens ben staat in de staart van het lange stuk namelijk dat in meer-oudergezinnen alle ouders dezelfde rechten zouden moeten hebben, of je nu wel of niet de biologische ouder bent van het kind.

Laten we het kerngezin niet loslaten maar alle varianten omarmen. En als je met meer gezinnen in een huis wilt wonen, is dat gewoon te regelen. Als je het echt wilt.

Ik heb een roze boekje waar voorop staat ‘Voor mama’. Op het titelblad staat als ondertitel ‘een boekje over ons’ met daaronder een roze hartje met een impressie van een vogeltje.

Ik kreeg het vorig jaar voor Moederdag, van onze oudste dochter, toen gedeeltelijk en nu helemaal ingevuld. 

Bij ‘de gezelligste momenten van de dag’ schreef ze: Het avondeten omdat we dat eigenlijk altijd met z’n allen deden. Ik krijg nog altijd vroeg trek omdat wij, vanwege papa, vaak vroeg moesten eten. 

Dit zijn mooie herinneringen aan mijn kindertijd: De schommel in de tuin aan de Fok, Disneyland, zwemvierdaagse, Schier met opa en oma bij ‘Op ‘t Heuveltje’, ponykamp.

Favoriete vakantieherinneringen: Kleine hagedisjes op de witte muren van een toiletgebouw in Frankrijk, onderweg een aantal cadeautjes bij een lange reis, Sesamstraat cassettes in de auto.

Dit is het type moeder dat je voor me was: Met name altijd op de achtergrond praktisch aanwezig. Het was nooit te veel moeite als we iets vroegen.

Een van de liefste dingen die je voor mij hebt gedaan is: Vrij nemen om op mijn kinderen te passen zodat ik kan werken en op mijn kinderen passen zodat ik op vakantie kan.

Ik vind je op je best wanneer je: In een klein groepje bent met mensen die je goed kent. Dat kunnen wij zijn, of je familie. Of bijvoorbeeld Henk en Gerda of Fred en Marijke. En dan met name bij een vrijdagavond diner in je eigen huis.

Deze eigenschappen heb ik van jou: Aanhoudendheid, langdurig als ik denk dat dat beter is voor de wereld, denken in oplossingen, relatiegericht, nee is zelden het antwoord, hulpvaardig.

Ik was blij dat jij er was toen: Ik hou niet van dingen alleen doen. Dus ik doe ze liever met jou. Ik ben altijd blij als ik vraag: ‘Wil je mee naar…,’en jij kunt en wilt ook nog.

Hier zijn we het altijd over eens: Kinderen doen niet wat je zegt, kinderen doen wat je doet.

En wat ik zelf de mooiste vind:  Als ik iemand moest uitleggen wie je bent, dan zeg ik: ‘Dat is mijn moeder. Ook als je haar nog nooit hebt gezien, dan herken je haar onmiddellijk.’

Dank dochter, voor dit boekje dat ik voor altijd zal koesteren. 

In een doos vind ik een klein rijtje met schriftjes waarvan de eerste een echt dagboekje is. Ik kreeg het in het jaar dat ik 13 was geworden van het enige echte vriendinnetje dat ik in mijn jeugd ooit had. Ik had haar hetzelfde boekje cadeau gedaan en het was het begin van mijn schrijversdrang dat ik sindsdien op vele manieren heb bevredigd.

Ik lees over mijn aanhoudende verliefdheid op de jongen met wie ik alle vier mavojaren in dezelfde klas zat. Hij één van de populaire jongens van de klas, ik een verlegen meisje die het meest hield van de lessen omdat dan voor mij duidelijk was wat er van mij werd verwacht.

Ik lees over de popgroep waar ik een groot fan van was, plakboeken vol foto’s en artikelen van spaarde. Ik lees over een televisiefragment dat ik had gemist en beschreef zoals ik dat van een andere fan had gehoord. En…oh wonder…decennia later kon ik op YouTube zien hoe precies ze het aan mij had beschreven.

Ik lees over situaties in de klas en op school waarvan ik sommige nog uit mijn geheugen kan oproepen, omdat ze destijds zo’n indruk op mij hebben gemaakt. Een optreden met jongens uit een hogere klas waarbij mijn vriendinnetje en ik mochten zingen. Ik was heel verlegen maar zingen met een band deed ik gewoon omdat ik dat heel graag wilde.

En verder schreef ik over heel veel jongens die ik, vaak maar zijdelings, kende. Ik schrijf ergens iets over ‘mijn exen’ en moet daar heel hard om lachen…want die had ik helemaal niet. Maar ze bestonden in mijn puberhoofd.

Ik verbaas me erover hoe ik over mijn ouders schreef. Heel streng. Ik kon hun kind niet zijn want anders zouden ze niet ‘zo wreed’ tegen mij zijn. Mijn lieve ouders van wie ik bijna alles mocht. Die onvoorwaardelijk van mij  hielden, dat weet ik zeker. Maar ik had waarschijnlijk een kritisch woordje gehad waar ik blijkbaar niet tegen kon.

Ik ben even weer 13, 14, 15 en ik ben blij met deze schriftjes waaruit ik een stukje van wie ik was als kind, als puber kan terug halen. Mijn eerste serieuze relatie met een jongen van wie ik wist dat hij niet ‘vrij’ was toen ik de eerste keer met hem uitging. Ik was 16 en hij 18. Mijn ‘grote liefde’ dacht ik toen, terwijl ik bijna geen gedachte meer aan hem heb gewijd sinds ik volwassen werd.

In een minder gelukkige periode schreef ik niet. Ik had er blijkbaar geen ruimte voor en sinds ik mijn man leerde kennen en wij trouwden en kinderen kregen schreef ik weer, meestal meerdere keren per week. Ik heb gelukkige en verdrietige situaties beschreven, herinneringen die, dankzij dat ik ze ooit opschreef, altijd bij mij zullen blijven.

Het is al meer dan tien jaar geleden dat ik stopte met werken op school. Het was nog vrij nieuw dat (bijna) alle leerlingen een telefoon hadden. Het irritante: ‘Wil je je telefoon in de tas stoppen? En dat geldt ook voor jou en ook voor jou,’. ‘Denk je dat jij je telefoon niet hoeft op te bergen als ik het tegen hem, hem en haar zeg?’ begon toen ongeveer. Ik vond het irritant dat steeds meer te moeten zeggen. De leerlingen ongetwijfeld om het te moeten aanhoren.

Steeds vaker kreeg ik leerlingen in de les die eruit zagen alsof ze die nacht niet hadden geslapen. En vaak was dat ook zo. Als we erover in gesprek kwamen bleek soms de telefoon ‘de boosdoener’. Ze konden er niet toe komen deze weg te leggen wanneer het tijd was om te gaan slapen. En door meldingen op de verschillende apps bleven, of werden ze wakker om toch even te kijken wat er aan de hand was.

Ik ben al vroeg gestopt met les geven mede door die ontwikkeling. Ik kon onder die omstandigheden mijn werk niet doen en ik vond het toen al verschrikkelijk om te zien dat zoiets als een telefoon iemands leven kon beheersen.

Tegenwoordig zie ik kleine kinderen die zoet worden gehouden met de telefoon van mamma omdat die anders niet kan doen wat ze op dat moment moet of wil doen. Dat is prima, mits het gebeurt wanneer het echt niet anders kan. Maar ik weet dat er kleine kinderen zijn die langdurig per dag zo worden ‘zoet gehouden’. En dat is echt niet prima.

Vroeger speelden kinderen veel buiten in hun vrije tijd en meestal samen. Ik begrijp dat gamen, samen met je vrienden, een soortgelijk gebeuren is en dan vertaald naar deze ‘nieuwe’ tijd. Maar ik denk dat het ook en/en kan zijn. Gamen waarbij je langere tijd kijkt op een groot scherm vind ik nog anders dan uren turen op het kleine beeldscherm van je telefoon. Dat kan niet goed voor je zijn.

Niks moet, maar bewegen en genoeg slapen is belangrijk voor onze gezondheid. En ik begrijp heel goed dat pubers en adolescenten privacy nodig hebben, maar het is prettig wanneer ze daarnaast deel uit blijven maken van het gezinsleven.

Ik ben blij dat wij vroeger ‘Baantjer’ hadden en ‘Friends’ en dat we dat gewoon één keer in de week met elkaar konden kijken. Nu kunnen we alles zien op tijden die ons allemaal uitkomt. Laten we dat dan geregeld samen doen, dat is echt veel beter dan dat we ieder voor zich op ons eigen kleine schermpje turen.

En…ouderen…ouders…ook in deze zijn wij het die daarbij het goede voorbeeld ‘moeten’ geven.

We kijken samen naar een herinnering die Facebook mij stuurt. Ik had een blog geschreven over mijn burgerinitiatief (wat niet lukte) om voor alle aanstaande ouders een gratis oudercursus in het basispakket te krijgen. Daarboven had ik bij wijze van grote uitzondering een foto geplaatst van ons opgroeiende gezin. De meisjes 14 en 17. De foto was gemaakt voor een blad en we waren allemaal professioneel gekapt en opgemaakt, ik door de destijds bekende t.v. kapper Mari van de Ven.

Twee keer hebben we als gezin in een blad gestaan (Margriet en Lijfstijl) en de eerste keer mijn man en ik samen in de Libelle. Al na die eerste keer waren er mensen die zeiden: ‘Dat hij dat doet,’ met vertwijfeling in hun stem. Dat was wat mijn dochter ook zei maar dan op een andere manier: ‘Pappa deed dat voor ons, hè mam,’ en ik antwoordde: ‘ja, dat deed hij zeker voor ons,’.

‘En jullie reis naar Australië,’ vervolgt ze, ‘dat was toch ook bijzonder. Dat pappa met jou naar de andere kant van de wereld vloog om daar een graf te bezoeken. Niet eens een concert of zo, maar een graf. Ik denk niet dat veel mannen dat voor hun vrouw zouden doen,’.

Ja, dat was bijzonder. Dat ik het graf kon bezoeken van de veel te jong overleden zanger/gitarist waar ik mijn eigen hele leven een fan van zal blijven en die voor altijd een plekje heeft in mijn hart. Dat ik zijn zus en persoonlijke vrienden kon ontmoeten en daar tijd mee kon doorbrengen was omdat hij daar ruimte voor maakte in onze reis, terwijl hij met de zanger/gitarist helemaal geen binding had gehad.

‘Ik vind dat misschien wel de ultieme uiting van zijn enorme liefde voor jou mam,’.  Ik ben er even stil van. Onze dochters zijn degenen die echt met ons hebben samengeleefd. Die van jongs af aan mijn worsteling in onze relatie hebben meegemaakt. Een worsteling die met ons beiden te maken had maar ook door anderen en omstandigheden  werden beïnvloed.

Zijn liefde voor mij horen uitspreken door een dochter, is misschien wel het meest bijzondere dat ik ooit zal meemaken.

Opeens begrijp ik de woorden van meneer Philips. Dat je ‘in een duurzame liefdesrelatie als mens tot volledige ontplooiing kunt komen’. (Tien geboden in Trouw van 13 april 2024). Dat is bij ons gebeurd. En niet alleen als mens maar ook…als gezin.