Wat zijn we blij dat je er bent. Een maand voordat je werd verwacht kwam je geboorte spontaan op gang.

Toen wij je zagen was je een paar uur oud, een heel klein, mager jongetje in een luier waar je in zwom en een mutsje tot op je ogen.

Mijn kleine Indi, als je van liefde kon groeien zou je al snel een heel groot jongetje zijn want gelukkig is dat iets waaraan het je nooit zal ontbreken.

Je pappa en je mamma, je opa’s en je oma’s, hier en in Roemenië, je tante, oom en hun kindjes, door ons allemaal zul je overladen worden met liefde. Zelfs toen je er nog niet was hielden wij al van jou.

Wat ik verder voor jou wens is dat je gezond mag blijven, je hele leven lang. Omdat je zo vroeg bent geboren moet je nog worden geholpen met ademhalen en je kunt nog niet zelf genoeg drinken dus ook daarbij krijg je hulp van de lieve zusters in het ziekenhuis.

Je hebt geluk met je pappa en mamma want zij staan goed in het leven. Zij behandelen elkaar met respect, ze houden zielsveel van elkaar en hun belang is altijd het belang van de ander. Ze nemen verantwoordelijkheid voor wat ze doen en hebben oog voor de wereld om hun heen.

Ik heb er alle vertrouwen in dat ze jou alles zullen geven wat je nodig hebt. Dat ze in staat zullen zijn jou een goed leven te geven in deze complexe wereld.

Lieve Indi, eigenlijk heb je alles al wat je nodig hebt en daarom wens ik jullie alleen maar heel veel geluk en plezier met elkaar en hoop ik dat ik heel vaak bij jou mag zijn om ook een beetje voor je te zorgen.

Dag liefje, ik kijk er heel erg naar uit jou net zo goed te leren kennen als je ‘grote’ neef en nicht. Ik stuur je zoveel mogelijk liefde zodat je snel in je eigen bedje bij pappa en mamma mag slapen.

Liefs van oma Romy.

Toen onze kinderen klein en later tieners waren, waren wij nog lang ‘klein-verdieners’. Al gunden we ze alles, ze konden niet zomaar nieuwe kleren krijgen en ook qua speelgoed konden ze niet aan elke rage meedoen. Ik herinner me ook niet dat ze ergens om zeurden.

Ik weet nog dat we onze kinderen op een lagere school wilden hebben die niet het dichtst bij ons huis was. Een moeder die ook een kind had op dezelfde peuterspeelzaal als ons meisje, zei toen: ‘Dat moet je niet doen hoor, dan moet je kind altijd merkkleding dragen, anders hoort ze er niet bij,’. En ik zei: ‘Maar daar zijn wij toch zelf de baas over,’.

Rond de overgang van onze oudste van basis- naar middelbare school was er onder hun leeftijdsgenoten een hype om een bepaald soort oversized vest te dragen, een Dready. Ze waren extra large, hadden een deelbare rits en een capuchon en een merktekentje met de naam erop. En ze kosten 120 gulden. Een enorm vermogen voor onze kleine portemonnee…maar die wilden ze heel graag en die kregen ze van ons.

In de Volkskrant van 10 juni jongstleden lees ik over ‘het galafeest’. Volgens de briefschrijfster ‘een uitputtingsslag van beter, mooier en meer’. Het blijkt de jongeren van nu veel stress op te leveren vanwege het feit dat ze wel ‘de juiste jurk’ moeten hebben, de vraag of ze wel of niet een visagiste laten komen, of ze gelnagels nemen of acryl, nepwimpers laten zetten. Ouders blijken mee te moeten/willen betalen aan ‘een limousinerit’.

‘Gekkigheid,’ is mijn eerste gedacht. Onze kinderen hebben ook destijds aan zo’n galafeest deel genomen, allebei in een zelfgekozen, heel betaalbare, lange jurk. Op hun aanwijzing heb ik, of misschien zij wel bij elkaar, hun haar opgestoken en de make-up die ze op wilden, hebben ze zelf aangebracht.

Verderop in de brief lees ik waar wij destijds geen last van hadden…social media en de daarmee gepaard gaande, dwingende vergelijkingsmaatschappij. Mevrouw eindigt haar brief met dat ze alvast een spaarrekening wil gaan openen, speciaal voor het komende galafeest voor haar (vermoed ik) nu nog jonge kinderen.

Ik zou mevrouw graag willen meegeven dat het nog steeds anders kan. Wanneer je je kinderen sterk in hun schoenen kunt krijgen zullen ze minder last hebben van die dwingende vergelijkingsmaatschappij. Dan blijven ze baas over zichzelf en kunnen het galafeest meemaken naar hun eigen idee van kleding, make-up en alles zoals ze dat verder zelf willen.

De beleving van hun jeugd is iets wat kinderen hun verdere leven meenemen en het is jammer wanneer die herinnering is de stress die ze hadden, van wat wij niet hadden maar juist heel leuk kan zijn…social media.

Wanneer ik lees over gewelddadigheden, die ouders hun kinderen aandoen, dan kan ik mijn oren bijna niet geloven. Een vader die zijn kind verkracht, een ouder die zijn kind zijn eigen kots laat opeten, een ouder waarbij je steeds veilig bent totdat hij of zij plotseling ontploft en je bijna vermoord. Ik kan dit moeilijk bevatten, maar heb hier nu zo vaak over gelezen dat ik weet dat het veel te vaak voorkomt. Een ouder die een kind geweld aan doet…

En ik lees over ouders die hun kind altijd op het allerhoogste niveau willen laten acteren. Ze mogen niet zomaar voetballen, nee, ze moeten in het hoogste elftal komen in hun leeftijdsgroep. Daartoe worden ze vanaf de kant aangemoedigd en thuis wordt de wedstrijd nabesproken. Wat hadden ze anders en vooral beter kunnen/moeten doen. Ze moeten naar het HAVO en nog liever, het VWO. Als ze het op eigen kracht niet voor elkaar krijgen dan huren de ouders steunlessen in en een examentrainer, alles om hun kind te laten stralen (of henzelf?). Ik lees over kinderen met een burn-out. Soms nog niet eens oud genoeg om naar de middelbare school te gaan, en dan al teveel stress…

Een ouder die een kind geweld aandoet heeft hulp nodig van de GGZ en Jeugdzorg. In mijn beleving moet daarbij de ouder uit huis worden geplaatst en niet het kind. De achtergebleven ouder kan dan met het kind thuis hulp krijgen. Waarom moet het kind uit huis worden geplaatst terwijl het de ouder is die vreselijke dingen doet?

Ook de andere ouders acteren uit en soort onmacht maar die zou ik willen vragen anders naar hun kinderen te kijken en beter naar ze te luisteren. We hebben allen ons eigen niveau en tempo. Wat kinderen nu presteren zegt niet alles over waartoe ze in staat zijn en er is een aloud gezegde ‘je bent nooit te oud om te leren’ en dat gezegde is waar. Kinderen hebben liefde en veiligheid nodig en dat er naar ze geluisterd wordt. Grote kans dat ze daarmee vanzelf het niveau halen waar ze zich goed bij voelen en waarin ze kunnen stralen.

Er is een groot verschil tussen deze twee groepen mensen en waar ik op doel is dat het belangrijk is dat de mensen die hulp nodig hebben, van de instanties die daarvoor zijn, daar niet te lang op hoeven te wachten.

Nu heeft iedereen heerlijk vakantie en hoeft er lekker geen kind naar school. Zomervakantie was voor ons vroeger een heerlijke aaneenschakeling van lange, vrije dagen waarop wij bijna de hele dag mochten doen wat we wilden. Lekker lang uitslapen. Volgens mij hielden mijn broers en zussen en ik daar heel erg van. Lezen zonder dat je hoefde te stoppen om huiswerk te maken of naar bed te gaan. We mochten ook altijd langer opblijven. En omdat we niet op vakantie gingen kregen we  een zwemabonnement en lagen we veel in het zwembad, of op de zonneweide, of op de tribune bij het diepe bad, met elkaar en onze vrienden.

Ik was soms wel een beetje jaloers op kinderen die met hun ouders ‘op vakantie’ gingen maar de vrijheid die we hadden en dat we samen waren maakten alles goed.

Tegenwoordig zijn er best veel kinderen die het omgekeerde meemaken, namelijk, alle weken ‘op vakantie’ en soms is iets wat heel leuk is niet echt leuk meer vanwege de overdaad. Zoals voor een kind als Jochem.

‘Hé Jochem,’ begroette juf hem enthousiast na een zomervakantie, ‘je bent er weer, wat fijn. Heb je een leuke vakantie gehad?’

‘Ja, juf, hartstikke leuk,’

‘Ben je nog weg geweest?’

‘Ja, eerst met mamma en Robin en Woutje drie weken naar Texel. Op een hele mooie camping met een grote speeltuin. En toen met pappa en Annemarie en Lizzy en Eefje drie weken naar Tenerife in een heel mooi huis vlak bij het strand. En we gingen surfen en met zo’n parachute heel hoog achter een bootje aan hangen. Gaaf was dat juf,’

‘En wanneer ben je thuisgekomen Jochem?’

‘Zaterdag en toen gingen we nog even naar oma,’

Een week later was Jochem ziek en sprak juf zijn moeder even toen ze Woutje naar de speelzaal kwam brengen.

‘Ik houd hem maar even een paar dagen thuis. Hij was zo moe.’

Hoe luidt dat spreekwoord nog maar … ‘overdaad schaadt’?

Wanneer ik mijn blog ‘AD(H)D en ik’ op LinkedIn zet is het eerste dat ik zie een filmpje over een aflevering van Nadia met als onderwerp…ADHD. ‘Wat toevallig,’ denk ik en begrijp vervolgens dat het natuurlijk het ‘algoritme’ is dat daarvoor heeft gezorgd.

Ik ben getriggerd om de uitzending terug te zien en doe dat een paar dagen later. Nadia heeft vier gasten met AD(H)D en ook in het publiek geven mensen aan ‘het’ te hebben. Verder geven een psychiater en een socioloog een visie op dit ‘fenomeen’.

Het is vrij algemeen bekend dat mensen met AD(H)D zoveel prikkels binnenkrijgen dat het heel moeilijk voor ze is om te focussen. Aan de andere kant kunnen ze een hyper focus hebben wanneer ze echt in een onderwerp geïnteresseerd zijn. Verder zijn ‘chaos’ ‘altijd alles kwijt’ en ‘niet kunnen plannen’ termen die mensen met AD(H)D maar al te goed kennen.

Ik hoor vier mensen met dezelfde verstoring in hun leven en ik hoor vier verschillende verhalen. Dit sterkt mij in het idee dat de omstandigheden waarin iemand leeft vooral bepalen hoe je hiermee om kunt gaan.

Door het grote gezin waarin ik ben opgegroeid heb ik veel rolmodellen en veel steun gehad. Ik wijt het daaraan dat ik in mijn werkende leven in ieder geval twee langdurige banen heb gehad. Ik heb ook een HBO opleiding kunnen doen en dat ik daarvoor veel meer moest werken dan mijn studiegenoten vond en vind ik normaal, aangezien ik aan alles altijd veel tijd kwijt ben. Ik ben vooral dankbaar dat ik (wat veel mensen met AD(H)D niet lijkt te lukken) al 41 jaar dezelfde liefdevolle relatie heb en met mijn man een gezin met kinderen en kleinkinderen heb kunnen stichten.

Dat eerder meer dan minder mensen ‘last’ hebben van AD(H)D vind ik niet gek. De prikkels waar we met elkaar aan worden bloot gesteld nemen toe met de diverse social media die zich nog steeds uitbreiden. Families zijn over het algemeen minder hecht dan toen ik een halve eeuw geleden mijn jeugd beleefde en jongeren vergapen zich aan rolmodellen die ze eerder onrust dan rust bezorgen.

Daarom hoop ik dat ouders, ondanks hun eigen drukke leven, oog en oor blijven houden voor hun kinderen. Zij kunnen, voor hen, de veilige haven en houvast zijn in deze complexe maatschappij. Want of je kinderen nou een ‘stoornis’ hebben of niet…ze hebben je in ieder geval nodig.

Scheidingen kunnen niet altijd worden voorkomen. Er is voor elke scheiding een reden. Soms is een relatie niet goed en komen er toch kinderen waarna (vaak bij een nieuwe liefde) de relatie alsnog wordt verbroken en de kinderen in een gebroken gezin verder moeten. Als de ouders en stiefouders dan het belang van hun (stief)kinderen voorop zetten, kunnen de kinderen nog steeds in een liefdevolle gezinssituatie verder opgroeien.

Soms (veel te vaak) is er een andere reden voor een ouder om van de andere ouder te scheiden. In geval van mishandeling en/of misbruik van de ouder zelf en/of van de kinderen. In dat geval is scheiden het enige dat de ouder kan doen om haar of zijn kinderen te beschermen. Of de andere ouder dan nog recht heeft om zijn of haar kinderen te zien vind ik een verschrikkelijk moeilijk vraagstuk waar alleen oprecht integere en kundige specialisten zich over zouden moeten buigen.

En soms hebben ouders een verwijdering van elkaar terwijl ze wel van elkaar houden. Dat kan opgelost worden door communicatie, door duidelijk te krijgen waardoor die verwijdering er is, want er is dan nog een weg terug. Voor de kinderen in die relaties is het van cruciaal belang dat die verwijdering wordt aangepakt. Een relatie waarin liefde is voor elkaar en de kinderen verdient het om voortgezet te worden. Als dat nodig is, met hulp.

Uithuisplaatsing van een kind is ook niet altijd te voorkomen. Door alles wat ik erover gelezen heb denk ik soms dat dat veel te snel gebeurt en soms lijkt een kind veel te lang te moeten lijden onder een mishandelende of misbruikende ouder.

Ik begrijp dat kinderen uithuisgeplaatst moeten worden wanneer beide ouders niet in staat zijn voor ze te zorgen. Maar wanneer er één ‘verkeerde’ ouder is en de ander kan daar niet tegen op, moet dan niet die ene ouder uit huis worden geplaatst in plaats van het kind? En kan de andere ouder thuis begeleiding krijgen indien dat nog nodig is?

Ik hou me vast aan de opmerking van een dame die ik las op LinkedIn die van mening is dat ‘we moeten streven naar zo min mogelijk onnodige uithuisplaatsingen en zoveel mogelijk nodige en dat we de wijsheid vinden om het onderscheid te maken’.

In Margriet nummer 20 lees ik over vrouwen bij wie ADHD op latere leeftijd is ontdekt. Een aantal zinnen, opmerkingen die ik hierin lees heb ik zelf vaak letterlijk gezegd of gedacht.

Zoals deze ‘ik observeerde hoe anderen zich gedroegen en probeerde dat na te doen/ het was alsof ik een memo had gemist hoe je je hoort te gedragen/ ik begon aan de kast…dan werd ik afgeleid door…kwam ik weer iets anders tegen wat ik wilde opruimen/ ik was telkens teleurgesteld in mezelf dat dingen niet lukten/ ik leef heel intens met pieken en dalen’.

Verder lees ik ‘ADHD’ers voelen zich vaak anders en dat klopt; bij iemand met ADHD werken de hersenen anders/ bij mensen met ADHD is afwijzingsgevoeligheid heel groot/ alle prikkels komen binnen/ …heel wijdlopige gesprekken die lang duren/ verzanden in details/ dromerige vrouwen die eerder traag zijn dan druk/ vrouwen met ADHD hebben veel tijd nodig voor taken en raken snel afgeleid’.

Gelukkig staan er ook wat mooie kanten van mensen met ADHD ‘zo zijn mensen met ADHD of ADD ook vaak sensitief, creatief en hebben een hyperfocus die maakt dat zij kunnen doorgaan waar anderen het misschien al lang hebben opgegeven’.

Ik ben nooit officieel gediagnosticeerd met ADHD, heb er wel over gesproken met een psycholoog en een psychiater. Uit het DSM boekje bleek dat veel criteria op mij van toepassing zijn, waarbij de psycholoog nog de term ‘hoogsensitief’ op mij van toepassing vond en daar was ik het mee eens.

Ik heb, met mijn man, een gezin grootgebracht, 40 jaar voor bedrijven en instanties gewerkt en heb daarbij gestudeerd. Persoonlijk denk ik dat iedereen kan lijden aan wat we vaak ‘een stoornis’ noemen. Steeds tegen een beperking aanlopen is lastig maar ‘verstoort’ het minst ( dat zeg ik uit ervaring) wanneer je het kunt accepteren. Na 64 jaar heb ik daar, soms, nog steeds moeite mee en ik heb geluk met mijn familie en mijn gezin, die mij altijd hebben geholpen en gesteund.

Maar ik heb ook goed voor mezelf gezorgd door tijdig, op meerdere momenten in mijn leven, hulp te zoeken en beslissingen te nemen die goed waren voor ons als gezin.

Onlangs reageerde ik op een post op LinkedIn en ik heb daarin gezegd: ‘Je moet het zelf doen,’ en beaamd, ‘maar je hoeft het niet alleen te doen.’

In de Nieuwjaarsnacht van 2009 op 2010 schreef ik in mijn dagboek: ‘Ik heb geen hekel aan lesgeven, helemaal niet. En toch. Ik heb het gevoel dat ik toch nog iets anders kan. Iets dat zal bijdragen aan het welzijn van kinderen. En daarbij aan de wereld. Want de kinderen zijn en blijven de toekomst. Verbeter hun wereld en je verbetert de wereld. Hoe kunnen we (echt)scheidingen verminderen. Scheidingen die te voorkomen waren. En zijn. Mensen leren te vechten voor waar ze ooit voor kozen, een relatie en kinderen.’

Sinds wij onze kinderen kregen, en lang daarvoor, is er voor de fysieke kant van het krijgen van een baby alle hulp en aandacht in de persoon van de verloskundige. Om het lichamelijke welzijn van moeder en kind goed te begeleiden is er de eerste jaren na de geboorte van de baby het consultatiebureau. Deze laatste is niet verplicht en soms denken ouders dat ze die bezoeken echt niet nodig hebben omdat ze zelf wel weten wat goed is voor hun kind…en toch zullen ze naar het consultatiebureau gaan,  omdat het ‘gewoon’ is. Verloskundige en consultatiebureau worden volledig betaald uit het basispakket en hiermee wordt veel onheil (lichamelijk) bij moeder en kind voorkomen.

Behalve lichamelijk welzijn is er ook geestelijk of mentaal welzijn van aanstaande en prille ouders en dit heeft alles te maken met de relatie van de ouders van de baby. Het heeft te maken met de impact die de geboorte van een baby heeft op de relatie van de ouders. Veel (echt)scheidingen die voorkomen hadden kunnen worden heeft met deze impact, met dit mentale welzijn te maken. Daarom is dit mijns inziens de ‘missing link’ in dit basispakket. Daar hoort, volgens mij, een goede oudercursus in.

Sinds ik in 2000 docent werd op een MBO, werd ik dagelijks geconfronteerd met problemen van kinderen uit ‘gebroken gezinnen’. Het viel mij op hoeveel kinderen geen contact (meer) hadden met hun biologische vader. Sindsdien heb ik hierover nagedacht, met de bewustwording op die Nieuwjaarsnacht van 2010. Ik sprak hierover met wie er maar naar mij wilde luisteren en zocht daarbij contact met mensen van de gemeente, de GGD en de politiek. Ik zag alleen maar knikkende hoofden en begreep al snel dat de enige belemmering bij deze mensen was…geld.

Ik ontwikkelde en ontwierp samen met mijn dochter een Prille-ouder Boekje en bedacht daar een workshop bij. Ik begon aan een opleiding Master Healthy Ageing om de validiteit van workshop en boekje te onderzoeken en stuitte daarbij op de wetenschappelijk onderzochte en ontwikkelde oudercursus OuderTeam. Toen wist ik…het is er al. En wat er al is hoefde ik niet verder te onderzoeken.

Ik ontdekte dat de cursus in een klein (wel uitbreidend) gebied wordt gegeven en soms wordt vergoed door een gemeente…maar hoe consistent dit is, dat weet ik niet.

Ik sprak in 2017 voor het eerst met de gemeente Groningen en GGD over mijn eigen Prille-ouder Workshop en nadat ik de cursus OuderTeam had ontdekt in 2019 met een Lid van de Tweede Kamer over die cursus. In juni 2021 deed ik, samen met een medewerker van de GGD de trainerscursus OuderTeam (we haalden beiden het certificaat) en met de steun van haar leidinggevende hadden wij eind januari 2022 weer contact met de medewerker van de gemeente.

Het heeft lang geduurd, maar 11 mei jl. kreeg ik bericht dat de gemeente Groningen heeft besloten, dit najaar, een eerste OuderTeam cursus te starten.  Twee medewerkers van de GGD gaan deze cursus geven en aangezien ik beide dames ken, weet ik dat deze cursus bij hen in uitstekende handen is.

En ik? Ik ben blij en ook wel een beetje trots dat dit gaat gebeuren. Sinds 2010 is er al veel veranderd. De eerste 1000 dagen van een kind. Kansrijke start. Dit zijn twee initiatieven die veel groter zijn dan ik ooit voor elkaar zou kunnen krijgen en die mede mogelijk maken dat deze belangrijke cursus in de komende tijd hier in Groningen mag worden gegeven.

Wie weet wordt deze ‘missing link’ ooit erkend als het belangrijke, nu nog ontbrekende, vaste onderdeel dat nodig is bij ‘de geboorte van het gezin’. Het zou op mentaal vlak veel onheil voorkomen. Bij ouders en hun kinderen.

Wanneer ik haar een appje stuur, zie ik dat ze al bijna een week niet op haar telefoon heeft gekeken. Ik vermoed dat er iets mee is gebeurd en dat blijkt ook zo te zijn. Omdat ik toch in de buurt ben bel ik bij haar aan en kan haar daardoor even spreken en tegelijk genieten van haar net, heel mooi, nieuw ingerichte tuin.

We spreken over haar werk waarmee zij is gestopt en mijn werk, dat ik met veel plezier doe. ‘Het is niet veel werk, niet constant,’ vertel ik haar, ‘in maart had ik alleen een cursus van twee uur, waarvan ik één uur betaald kreeg, en zes examens na te kijken waarvan de deadline in de nieuwe maand lag. Maar in april had ik wel drie diensten en werd ik ook nog voor één wakker gebeld, omdat er iemand was uitgevallen.’

‘En wat doe je dan?’ vraagt ze, ‘wat doe je als je niet werkt?’

Het eerlijke antwoord zou waarschijnlijk zijn: veel lanterfanten. Maar dat zeg ik niet, omdat me dat niet direct invalt. ‘Schrijven en lezen,’ zeg ik, ‘ik schrijf en lees heel graag en ook heel veel. En ik praat veel met mensen, ik bezoek regelmatig mensen.’

De dag voor dit gesprek bezocht ik mijn oudste zus. Zij is één van de mensen die ik regelmatig bezoek. Ik sprak met haar ook over wat ik doe en dat is vooral omdat zij denkt dat ik ‘altijd’ weg (van huis) ben en ‘zoveel dingen doe’.

Ik zeg dan altijd dat dat wel meevalt. En misschien heeft het wel te maken met wat een kennisje, die bij mij op bezoek was, zich liet ontvallen. Als zij zich druk voelt dan doet ze bewust dingen langzaam, waarop ik oprecht reageerde met: ‘Ik doe altijd alles langzaam, omdat ik het niet sneller kan.’ Het leek een soort eyeopener voor ons allebei.

Ik lees inderdaad veel, zaterdagkranten met bijbehorende magazines, boeken, altijd meerdere ‘tegelijk’. En ik schrijf een dagboek, brieven, gedichten en blogs. Schrijven doe ik best wel snel, maar het ‘kost’ toch altijd tijd.

En mijn huishouden…dat doe ik zoals wij het goed vinden en wanneer het moet. Dit ‘alles’ doe ik dus wanneer ik niet werk. En…een beetje lanterfanten.

‘Maar dan waren wij er ook niet, oma.’

‘Tel je zegeningen’. Zo’n uitspraak die door veel mensen heel gemakkelijk wordt gedaan. En ik ben iemand die dat niet vaak zegt, maar wel elke dag doet. Ik ben elke dag dankbaar dat ik gezond ben, kan en mag doen wat ik doe en geniet van kleine dingen die op mijn pad komen.

Het is zelfs zo sterk dat ik me wel eens heb afgevraagd of ik misschien bij geboorte al een ‘bijna dood ervaring’ kan hebben gehad. Niet dat ik dat ooit echt heb gedacht, maar ik vind het zelf wel opmerkelijk, de dankbaarheid die ik elke dag voel.

Onlangs bedacht ik me waar het misschien wel vandaan kan komen.

Toen mijn ouders jong waren, echt jong, zijn ze vrij kort achter elkaar ernstig ziek geweest. Van mijn vader weet ik niet precies wanneer het was, maar mijn moeder was 26 en moeder van vier heel jonge kinderen toen ze op een dag haar kleine jongen van zes bij zich riep. Ze lag in bed en tot zijn grote schrik begon er schuim uit haar mond te komen toen ze tegen hem wilde praten. Ze bleek hersenvliesontsteking te hebben en kwam na een paar dagen blind uit een coma. Gelukkig was dit van korte duur. De eerste die ze daarna zag was haar schoonmoeder, zich afvragend wat die (op afstand wonend), bij hun deed.

Ze heeft mij ooit, over die tijd, verteld dat ze zich in een donkere tunnel had bevonden en naar een licht toe werd getrokken. Terwijl ze door die tunnel ging hoorde ze dat ze terug moest gaan en ik kan me niet herinneren dat ze heeft verteld hoe ze zich daaronder voelde.

Mijn vader kreeg zwartwaterkoorts, een ziekte waar meerdere mannen in hun omgeving aan leden en ook aan overleden. Maar mijn moeder kenden een Chinese mevrouw. Die gaf haar een kruid, en dat kruid redde zijn leven.

Ik sprak hier met mijn kleinzoons over. Ik ben mijn ouders’ negende kind en zou er dus zeker niet zijn geweest wanneer één van hen toen aan een ziekte was overleden. ‘Dan was mamma er dus ook niet geweest,’ zei ik. En het duurde niet lang voordat mijn kleinzoon concludeerde dat dat dus ook voor hen gold.

Ik heb lang getwijfeld aan het verhaal van de tunnel, dacht dat ik dat misschien zelf wel had bedacht…tot een zus mij vertelde dat onze moeder het haar ook had verteld. En zo verklaar ik nu voor mezelf waarom ik elke zo dag dankbaar kan zijn, met alles wat ik heb.