Ik stuit op een artikel over Victor Lamme die veel stof heeft doen opwaaien met zijn boek ‘De vrij wil bestaat niet’. Volgens Arthur Olof, die het boek heeft gelezen, is het ‘een onderhoudende pil vol wetenswaardigheden’ maar blijft de vraag wat die wetenswaardigheden zeggen over de ‘wil’.

Ik lees verder dat veel hersenwetenschappers spreken van ‘ons brein die de touwtjes in handen heeft en onze bewuste gedachten die daar slechts achteraan hobbelen’. Veel filosofen daarentegen zeggen dat ‘het zo simpel niet ligt en dat ‘onbewust kiezen’ niet hetzelfde is als ‘onvrij kiezen’, dat nog steeds de beslissing komt vanuit jou’.

Ik kan uiteraard alleen vanuit mezelf spreken over ‘mijn vrije wil’. Ik wil niet heel veel. Ik hoor vaak mensen praten over een grote televisie of een grote auto of andere dure zaken, misschien een verre vakantie die ‘toch iedereen wil’ en vooral veel geld. Dan zeg ik wat aarzelend: ‘Nee, wij niet.’ En als mensen ons niet kennen zie ik dan steevast de ongelovige blik in hun ogen.

Wat ik wel wilde was ons stukje grond aan het Paterswoldse Meer, toen de ouders van mijn liefste aangaven daar veel belangstelling voor te hebben. Ze durfden zelf niet aan het te kopen en het lukte ons, omdat wij zwaar onderboden. We deden dat met een bedrag dat wij met pijn en moeite zouden kunnen betalen, en de verkoper nam dat bod na maanden aan.

Wat ik ook per se wilde was het kleinere appartement midden in het centrum van onze stad toen wij in het, voor mij te grote, appartement ernaast woonden. Het duurde acht jaar voor wij het konden kopen maar het was wat ik echt wilde.

Hoogleraar cognitiefilosofie Marc Slors (Radboud Universiteit Nijmegen) zegt, dat ‘je bijvoorbeeld onvrij bent als je handelt vanuit een verslaving. Een verslaafde heeft geen controle over wat hij doet en komt vaak geen stap verder als hij bewust probeert van de drugs af te blijven’. Dat geloof ik zeker. Er zijn mensen die dat wel lukt en die hebben dan ‘een vorm van vrijheid teruggekregen’, aldus meneer Slors.

Ik ben gelukkig nooit aan drugs verslaafd geweest maar ik had wel een snoep- en eten/lezenverslaving. Daarvan heb ik jaren geprobeerd af te komen, met steeds even resultaat en steeds weer terugvallen. Ik ben niet te dik maar evengoed wilde ik af van die verslaving. Toen een kennis beweerde: ‘Wanneer je iets 40 dagen achter elkaar doet zit het in je systeem’, besloot ik 40 dagen niet te snoepen. Geen koek, geen snoep, geen chips en geen chocola.

Nu zou ik niet meer, zoals vroeger, 5 koekjes achter elkaar kunnen eten of meer dan een paar blokjes chocola. Van chips neem ik een klein bakje en met snoep doe ik maanden, tenzij er kleinkinderen bij ons zijn. Ik ben van mijn gewoonte afgekomen om te willen lezen als ik iets lekkers eet en andersom. Omdat ik heb gemerkt dat ik, na die 40 dagen, toch steeds meer wil, als ik weer elke dag snoep, doe ik dat nu op drie dagen in de week, woensdag en het weekend.

Bestaat vrije wil? Ik weet het niet. Ik heb het gevoel dat ik best veel zelf beslis en het is maar een heel klein deel van wat wij samen willen, want het meeste laat ik over aan mijn gezin. Als zij graag iets willen, man, kinderen, kleinkinderen of schoonkinderen dan zou het gek zijn als ik zeg: ‘Nee, dat wil ik niet.’

Maar dan kan ik ook nog uitleggen waarom ik dat zeg.