Twee dierbare gedichten

Geplaatst op door romyjeltema

Dear husband, dear baby

The cats are both asleep
Inside me everything is still
Our love is warm and deep
I hope it always will

Each day I’m looking out for you
Come home and share my life
Love me as much as I love you
So happy to be your wife

Little babe inside of me
You make our life complete
But patient we will have to be
Until the day we’ll meet

We already love you

25 november 1983

Na 30 jaar huwelijk, mijn liefste

Onvolmaakt als ik ben
heb je toch voor mij gekozen
Diep in mijn hart
wist ik, dat je van mij houdt

Ik zag in jou direct
je vriendelijke ogen
De integriteit van je ziel
die mij raakte, vederlicht

Jij en ik samen
een leven lang op weg
Twee harten die elkaar vonden
tot in de eeuwigheid

28 juli 2013

Tsja, het is maar hoe je het bekijkt

Geplaatst op door romyjeltema

“Wanneer een vrouw die gestudeerd heeft ervoor kiest om fulltime moeder te worden dan is dat kapitaalvernietiging.” “Mijn kinderen hebben het prima naar hun zin op de crèche (de hele week).” En dan deze: “Ik heb een dag per week ‘pappadag’.” Zijn de rest van de dagen dan mammadagen?
Wat is eigenlijk een opvoeding waarbij kinderen bij hun ouders, met hulp van ‘the village you need to raise a child’, opgroeien tot stabiele volwassenen die voor zichzelf en hun gezin kunnen zorgen, in euro’s waard? Of laat ik het omdraaien, wat kosten de kinderen die, door scheiding van hun ouders, of ouders die wel bij elkaar zijn maar vooral voor zichzelf hebben geleefd, niet goed voor zichzelf kunnen zorgen? Lastige kwestie.
Ik praat met een cursist over het belang van de zorg van ouders voor hun kinderen. De zorg van de eigen ouders. ‘Als een vrouw alleen maar voor haar kinderen heeft gezorgd en ze gaan scheiden dan kan zij niet voor zichzelf zorgen,’ zegt hij en ik denk: ‘Is dat waar?’ Hij is niet de eerste die ik het hoor zeggen maar ik geloof het niet per se. Ik heb ook gelezen dat iemand het “teren op de zak van je man” noemde en dan stel ik weer de vraag: ‘Wat is een thuis waar een kind door zijn eigen ouders wordt verzorgd en grootgebracht eigenlijk waard in euro’s?’
Het maakt daarbij niet uit wie vaker thuis is om voor de kinderen te zorgen, de ene of de andere ouder. Of de een volledig werkt en de ander volledig thuis is of dat je allebei een aantal dagen werkt en je kind één of twee dagen naar de opvang gaat en/of oma een dag komt oppassen. Maar het grootste deel van zijn leven is een kind dan bij zijn ouders thuis en onder hun verantwoordelijkheid. En dat lijkt mij geen verkeerde plek en omstandigheid.
Laten we juist de ouders koesteren die ervoor kiezen samen voor hun kinderen te zorgen. Zij kiezen voor minder geld voor zichzelf en laten we dat geen “kapitaalvernietiging” noemen. En laten we ook niet zeggen dat “de één teert op de zak van de ander” want dat hebben ze waarschijnlijk samen besloten. De zorg van de één is net zoveel waard als de baan van de ander. En omdat de baan wel wordt betaald en de zorg niet, kiezen zij samen ook voor minder geld. Hun kinderen zullen hen er dankbaar voor zijn. En laten we helemaal stoppen met dat rare “pappadag”. Pappa zorgt die dag of dagen voor de kinderen en dat is goed voor pappa en voor de kinderen. En als het goed is zorgt hij (net als mamma op de andere dagen) ook voor het huishouden.
Is hij dan een superpappa? Nee hoor, hij is gewoon een pappa die samen met mamma zorgt voor de kinderen en het huishouden, waar ze ook samen voor gekozen hebben. Ja, zo kun je het ook bekijken.

Jij moet het gewoon goed voordoen

Geplaatst op door romyjeltema

‘Nee, dat wil ze niet,’ Ik praat met een paar mamma’s over hun jonge kinderen. Allerlei onderwerpen en situaties passeren de revue. Ontbijten, zichzelf (met hulp) aankleden, opruimen en samen spelen. ‘Dat heb ik al 100x gezegd,’ heb ik ook vaak ouders horen zeggen.
Op verschillende manieren heb ik proberen uit te leggen dat het belangrijk is om als ouders naar ons eigen gedrag te kijken. Kinderen zijn kinderen. Aan kinderen vragen waarom ze dingen doen, wanneer ze dingen doen die jij niet wilt, heeft niet veel zin. Zij hebben daar geen antwoord op. Ze doen het niet omdat ze vervelend willen zijn, of om je boosheid op te wekken of om je nog meer te vermoeien dan je al bent. Ze doen het omdat ze kinderen zijn en nog veel moeten leren.
Als een kind ‘nooit’ wil ontbijten vraag ik de moeder wat zij doet. Als zij nooit ontbijt omdat ze “ ’s morgens niets door de keel kan krijgen” dan is dat wat ze haar kind leert. ’s Morgens geen tijd hebben omdat de kinderen zo treuzelen kan betekenen dat het verstandig is samen eerder op te staan. En ik opper ook altijd even de wekker op de telefoon te gebruiken. Jij hoeft dan niet te zeggen dat ze met iets moeten stoppen of dat ze moeten opschieten, dat vertelt de wekker ze.
Kleine kinderen zijn leerbaar. Dus begin op tijd met opvoeden. Ja, geef ze ook ruimte om hun onderzoekingsdrang te bevredigen. Dat is voor kinderen heel belangrijk. En het is ook belangrijk dat ze leren dat er dingen zijn die gewoon “moeten”. Dingen die uiteindelijk heel gewoon kunnen zijn. Naar je moeder luisteren, zoals je op school ook naar juf luistert, eten wanneer het etenstijd is en samen spelen zonder dat je dingen van elkaar afpakt. Kinderen worden niet met gedrag geboren, ze leren dat aan en ontwikkelen het in de loop van de jaren.
Het is goed voor ouders om zich van hun eigen gedrag bewust te zijn. Omdat kinderen altijd zullen doen wat je doet. Als je iets twee keer hebt gedaan of gezegd en het werkt niet, doe het dan niet nog tien keer want ook die keren zal het niet werken. Verzin iets anders, wees creatief en flexibel. En het is handig kinderen te leren dat er dingen zijn die “gewoon” moeten gebeuren. Vraag ze niet: ‘Wil jij even opruimen?’ Maar zeg: ‘Kom, we gaan opruimen,’ en begin met voordoen wat je van je kind wilt zien.
Een kind in een filmpje, dat ik laat zien in een Samenleren050 les, zegt het treffend: ‘Jij moet het gewoon goed voordoen,’

Kwetsbaar.

Geplaatst op door romyjeltema

Er waren ‘voortekenen’. Ze beviel van een zoon, was zwanger van een vijfling. Vreemde dromen die ze toeschreef aan het feit dat, wat haar betrof, het gezin nog niet compleet was. Maar ze was al bijna 40, haar kinderen tieners en met haar drukke baan was er helemaal geen plaats meer voor een baby. Bovendien was voor haar man het gezin wel compleet.
Had ze iets aan haar dochter gemerkt? Niet echt. Ze was veel met haar vriendje en verder gewoon thuis waar ze deelnam aan het gezinsleven. Toen ze op een dag samen thuiskwamen vertelde haar dochter over een meisje uit de buurt, iets ouder dan zij die een abortus had ondergaan. ‘Weten die ouders het?’ vroeg haar moeder geschrokken. En toen ze daarop ontkennend antwoordde: ‘Gelukkig,’
Het waren de ouders van het vriendje die hun inlichtten over de intieme omgang die hun kinderen al hadden. Natuurlijk spraken ze daarover met hun tienerdochter. Ze wilden de relatie, die al meer dan een jaar duurde, niet verbieden en spraken over anticonceptie, al was ze nog best jong.
Er bleef iets knagen. Een voorval kwam terug in haar gedachten: ze kwam op een ochtend thuis van school en vond haar dochter op de bank. In haar armen begon ze hartverscheurend te huilen. Tussen haar sussende woorden door kwamen er wat gestamelde woorden over ‘niet lekker’ en haar vriendje die de school had afgebeld. De moeder wilde vooral troosten en begreep eerst niets van de ontreddering van het kind… ze zou toch niet?
Ze vroeg haar die avond: ‘Liefje, zijn wij ‘die ouders’?’
Sindsdien kijkt haar moeder met nog meer bewondering naar haar dochter, dan daarvoor. Ze had haar graag willen bijstaan toen ze die moeilijke beslissing moest nemen, toen ze de ingreep moest ondergaan. Ze begreep goed de angst van haar meisje, de wil een goede dochter te zijn. Ze was dankbaar voor de professionele volwassenen tot wie het meisje zich durfde te wenden. De mensen die haar ondersteunden en niet in de kou lieten staan.
De moeder is dankbaar voor haar intuïtie die haar niet in de steek heeft gelaten. Voor de liefde voor haar kind die er altijd zal zijn. Dat ze haar kwetsbare kind niet heeft kunnen helpen en begeleiden op een cruciaal moment zal altijd blijven knagen. Ze gelooft ook in de kracht van haar kind die al zo jong in staat was een volwassen beslissing te nemen.
Kinderen zijn kwetsbaar en kinderen zijn sterk. Je kunt ze niet voor alles beschermen. Je kunt ze wel laten weten dat je er voor ze bent, dat je altijd van ze houdt en dat ze alles mogen vertellen.
Wat ze dan doen, dat beslissen zij zelf. Afhankelijk van wie ze zijn, hun karakter en de relatie die je samen hebt. Moederzijn beschermt je niet voor het maken van fouten, want behalve moeder ben je ook mens. Maar erken je kind in de fouten die je naar hem of haar hebt gemaakt. Daar hebben ze recht op.

Slaapmuziekje

Geplaatst op door romyjeltema

Op zoek naar knuffels komen ze hem tegen in de speelgoedmand. Een zacht stoffen draakje met een touw dat uit zijn billen lijkt te komen. ‘Wat is dat oma? Waarom is er een touw?’ Ze trekken er om de beurt aan en heel zacht komt er een muziekje uit.
En opeens ben ik weer 37 jaar terug in de tijd. De kleine baby was toen drie maanden en aan zijn wiegje hing een zacht stoffen dingetje met een touwtje eraan. Als je daaraan trok klonk zacht het mooie slaapliedje ‘Rockabye baby’. Ik weet nog dat ik dacht: ‘Oh, als ik ooit een baby krijg dan wil ik ook zo’n slaapmuziekje,’
Ik heb dat vast laten weten want toen het zover was zat tussen de kraam cadeaus ook een zacht-stoffen vierkant blokje met daarop de beeltenis van een Disneybaby en een touwtje eraan. Toen ik daaraan trok speelde het zacht-stoffen blokje…Vader Jacob, vader Jacob, slaapt gij nog, slaapt gij nog? Ik was even helemaal beduusd. Nooit had ik kunnen bedenken dat een slaapmuziekje iets anders kon zijn dan het lieflijke ‘Rockabye Baby’.
Misschien was het wel die schrik waarom ik nooit iemand zo’n slaapmuziekje cadeau heb gedaan terwijl ik het eigenlijk wel een heel leuk cadeautje vind. Na al die jaren ben ik zo nieuwsgierig of die slaapmuziekjes er nog zijn. Ik heb ze bij mijn kleinkinderen niet gezien of gehoord, behalve dus het draakje dat ik 11 jaar geleden zelf voor ze kocht. Dus ik ga ernaar op zoek. Ik vind er één bij de HEMA, een wit, wollig, best groot konijnenkopje met een touw en houten ring eraan. Als ik eraan trek speelt hij tot mijn genoegen ‘Rockabye Baby’.
Wanneer ik er later met mijn dochter over spreek zegt ze heel nuchter: ‘Weet je mam, ze raden tegenwoordig aan om gewoon de stofzuiger even aan te doen. De baby hoort dan dezelfde soort ruis die hij hoorde toen hij nog in de buik zat,’ Handig hè.
Slaapmuziekje of stofzuiger, het is prima als het, indien nodig, je baby in slaap helpt…maar van ‘Vader Jacob’ viel mijn baby niet in slaap. 😉

Pappa en mamma, sluit een verbond!

Geplaatst op door romyjeltema

Kinderen leren van hun ouders. Dat betekent niet dat ze klakkeloos nadoen wat jij ze voordoet, of dat ze moeiteloos kunnen begrijpen wat jij ze vertelt. Dat zou wel heel eenvoudig zijn.
Daarom is het zo belangrijk dat jij ook van je kinderen leert. Als ze er pas zijn kunnen ze bijna niets. Je draagt ze dicht bij je en jij zorgt voor alles wat ze nodig hebben. Eten, drinken, een schone luier en de rust die ze nodig hebben voor hun vele slaapjes. Om dat goed te kunnen doen is het wenselijk om ze goed te leren kennen. Kijken, luisteren en goed observeren.
Wanneer ze eenmaal kunnen kruipen is het helemaal zaak ze in de gaten te houden. Kinderen hebben een enorme ontdekkingsdrang, gelukkig want daardoor leren zij de wereld waarin wij leven, met hen, goed kennen. Het is dan ook tijd om te beslissen wat je met je kostbare spulletjes wilt en de planten die bijvoorbeeld giftig voor ze kunnen zijn. Je kunt ze wegzetten, buiten het bereik van hun grijpgrage handjes. Of je kunt beslissen ze vroeg te willen leren waar ze absoluut niet aan mogen komen. Dit vergt geduld en doorzettingsvermogen en vooral consistentie. Zeg steeds hoe jij wilt dat ze iets doen, of juist laten, op dezelfde (doortastende) manier. En zorg dat er genoeg overblijft waar ze wel aan mogen komen.
Ik ben een voorstander van een box omdat je kindje daarin veilig kan verblijven wanneer jij echt iets moet doen waarbij zij beter niet aanwezig kunnen zijn. Als ze wat groter worden is het dan even tijd om ze televisie te laten kijken of iets op de IPad te doen. En je kunt het ook een keer omdraaien. Je kunt iets gaan doen waar je hen niet bij kunt gebruiken wanneer zij even op de IPad willen. Als je dat binnen de perken kunt houden is daar niets mis mee. Zij zijn rustig en jij kunt even rustig je gang gaan.
Dit is hoe het werkt als er één ouder over de kinderen gaat. Als je er samen over gaat, en dat is echt fijn voor je kind, sluit dan samen een verbond. Sta achter elkaar bij een beslissing die de ander neemt. Elk kind zal proberen te krijgen wat hij wil en dat is niet altijd goed voor kleine kinderen. En als je man, vrouw, vriend of vriendin zich afvraagt waarom je een beslissing hebt genomen is het goed om daar samen over te praten wanneer het kleintje niet in de buurt is. Daarmee geef je elkaar rust en vertrouwen…en je kleintje ook.

Wat je echt wilt, dat kun je doen.

Geplaatst op door romyjeltema

‘Oh, ja mam, ik zie het. Hij is een beetje breder.’ In ons piepkleine huisje hebben we een nieuw daybed. Een één meter vijfentachtig lang rotan daybed met een matras van zevenentachtig centimeter breed. Hij vervangt onze zelfgemaakte zestig centimeter brede bank waarvan de twee caravan kussens die erop lagen de afgelopen tien jaar ook als logeerbed fungeerden. Naast de plank/bank pasten precies een caravankussen en het matras dat ze voor haar jongste zoontje heeft meegenomen. Naast het daybed past het net niet.
We hadden de stoel, die aan de andere wand van het huisje staat, al opzij gezet maar we misten nog net een paar centimeter. De hocker, die normaal gesproken naast de stoel staat stond inmiddels tussen het keukenblok en de eettafel geklemd. Toen bleek dat nog net de lamp niet helemaal tegen de kant geschoven stond en daar vonden we de paar centimeter die we nog nodig hadden om de matrasjes naast elkaar te leggen.
Ons huis is niet voor niks ‘een tiny house’. Op ons ook niet heel grote stuk grond hadden we wel een groter huis kunnen plaatsen maar dat was niet toegestaan. Ik vind dat achteraf niet erg. Huis en grond zijn met elkaar in verhouding en op ons zomerplekje bevindt zich onze “woonkamer” vooraan op de steiger met de kleine kreek ervoor langs. Bovendien is er nu genoeg ruimte over om er met een klein trekkertje heen en weer te rijden, een stukje heen en weer te steppen of een potje voetbal te spelen.
Een extra slaapkamer hebben we niet maar ik kan me zelf ook nog herinneren hoe heerlijk ik het vond bij mijn ouders in de woonkamer te slapen wanneer alle kamers verder bezet waren. En zeg nou zelf, wanneer je weet dat je kind zich heel geborgen voelt wanneer ze met haar kinderen bij jou in het tiny house logeert, dan zet je daar toch letterlijk alles voor aan de kant?

Het hoeft niet op een weegschaal.

Geplaatst op door romyjeltema

Ze belt op en vraagt: ‘Mam, zijn de jongetjes er nog?’ Op mijn bevestigend antwoord stelt ze dan voor dat we samen iets gezelligs zullen doen. En dat doen we. Vanwege het slechte weer op een klim en klauterlocatie binnen. De kinderen tussen twee en elf jaar hebben een heerlijke middag samen en ze vinden uitstekend hun weg tussen de andere kinderen die er natuurlijk ook zijn op deze regendag midden in de vakantie. Wij moeders kletsen heerlijk bij. Omdat zus/jongste dochter in het westen woont is dit gewoon geen wekelijks of zelfs maandelijks gebeuren.
Een paar dagen later krijg ik een appje met het voorstel of ze, samen met haar gezin, zal komen eten. ‘Ja, leuk,’ app ik terug. Ik maak eten klaar wat een beetje bewerkelijk is maar waarvan ik zeker weet dat in ieder geval zij en haar vader zullen smullen. Ook de anderen vinden het lekker, al vindt een kleinkind dat er minstens een saus bij had gemoeten.
Van ons is zij meestal, en dan heb ik het echt over 90% van de tijd, degene die een voorstel doet. Waarom het bijna nooit van mij komt, daar heb ik echt over na gedacht en ik weet denk ik ook wel wat het is. Het grote aantal kinderen dat mijn moeder (mijn ouders) had kwam altijd bij hen. Bij de eerste verjaardag van een kleinkind kwamen mijn ouders op bezoek (na het kraambezoek na de geboorte) en verder zagen ze jou en je gezin bij hen thuis. Hoe vaak en hoelang dat was, dat was aan jou. Of je uren bleef of even je hoofd om de deur stak voor een groet was even goed. Of ze je vaak zagen of zelden was ook even goed. Dat was helemaal aan ons.
Met onze kinderen is dat net zo. Zij bepalen wanneer en hoe lang ze komen. We zien elkaar respectievelijk elke week en het gezin op afstand om de andere week. En dat is omdat we op alle kleinkinderen passen. Op de kinderen dichtbij samen en op de kinderen op afstand pas ik meestal alleen. Door aan alle kanten drukke werkzaamheden komt het er niet veel van elkaar los van het oppassen te bezoeken. En dat is prima. Want we weten allemaal van elkaar dat we altijd welkom zijn, sterker nog we zouden elkaar soms wel vaker willen zien. En dat geldt vooral voor jongste dochter en haar vader.
Voor ons is het echt heerlijk dat er iemand is die het initiatief neemt zonder dat dat ooit op een weegschaal hoeft. In mijn familie ben ik er erg op gebrand iedereen bij elkaar te houden en misschien heeft zij, in ons gezin wel die rol.
Ik ben erg gelukkig met dit gezin, met de dochters die al lang ieder hun eigen gezinnetje hebben en waar wij nu liefdevol op de achtergrond aanwezig mogen zijn. Ik ben ook erg gelukkig met hun vader met wie ik een leuk leven samen heb opgebouwd nadat onze kinderen ons ‘verlieten’. Het is fijn om een goede relatie te hebben, met elkaar en ook met onze volwassen kinderen.

Wacht niet te lang met opvoeden.

Geplaatst op door romyjeltema

Een kind wordt niet blanco geboren. De uitzonderingen daargelaten hebben kinderen karaktertrekken van hun beide ouders. En dat is fijn want dat geeft herkenning en ook verbinding.
Na de geboorte kan het kind nog bijna niets. Hij ademt en zijn hartje tikt, en poepen en plassen kan hij vanzelf. Drinken is het eerste dat hij leert. Dat gaat nog bijna vanzelf. Vanwege de zuigreflex zal hij drinken wanneer hem de borst of de fles wordt geboden en zijn maagje vertelt hem wanneer het daar tijd voor is. Wanneer die tijd daar is zal hij huilen om dat aan te geven.
Het is handig een soort routine te hebben vanaf het begin dat de baby er is. Een gezonde baby van ten minste zes pond kan twee en een half tot drie uur wachten op de volgende voeding. Hij zal 25 tot 40 minuten doen over de fles of de borst. Daarna is er tijd voor verschonen, je baby één keer per dag in bad doen en hem aan- of omkleden en natuurlijk even knuffelen. Tot de volgende voeding mag hij dan slapen en dat zal de ene keer wat langer zijn dan de andere. Vooraf zal hij meestal even wat huilen of jengelen. Wanneer je zijn ‘slaapsignalen’ kunt lezen en hem op tijd naar zijn bedje brengt zal hij het snelst in slaap vallen. Als je hem één slaapuurtje (of anderhalf) meeneemt in de kinderwagen kom je er zelf ook elke dag even uit. Gaandeweg zal de baby overdag meer wakker zijn en ’s nachts steeds langer slapen.
Dit is het prilste begin van opvoeden. Je doet dat voor hem en ook voor jezelf. De drie R’en rust, reinheid en regelmaat zitten hierin verwerkt en dat geeft vertrouwen en veiligheid. Voor je baby en voor jou.
Kinderen zijn jonge onderzoekers. In hun kinderstoel gezeten zullen ze reiken naar waar ze bij kunnen, gooien met wat ze voor zich hebben en vanwege hun onhandigheid omgooien wat gemakkelijk kan. Niet omdat ze dat persé willen maar gewoon omdat het gebeurt. Ze kunnen dan nog niet alles begrijpen maar door herhaaldelijk ingrijpen (liefst steeds op dezelfde manier) zullen ze op enig moment weten wat wel en wat niet goed is om te doen. Gebruik daarbij niet teveel woorden en liever niet op vermanende toon. Hij weet eerst nog niet dat hij iets doet wat niet mag en hij leert dat doordat jij hem daarin corrigeert.
Praat veel met je kind op de manier zoals je graag wilt dat hij dat gaat doen. Vraag hem dingen, zodat hij leert vragen maar laat hem ook weten dat hij soms dingen gewoon moet doen. Dat doe je voor hem en dat doe je voor jou.

Het kind van de rekening.

Geplaatst op door romyjeltema

Niemand bedenkt dat het er moet zijn. Niemand wil aan zijn kind denken als ‘het kind van de rekening’. En toch is het er, en toch zijn ze er. Aan zijn eigen kind denkt niemand op deze manier. Mogelijk zien ze het wel van een ander.
Of toch. Ik kan heel dicht bij mezelf blijven. Ik was een jonge 24 jarige toen ik moeder werd. Ik kende nog niet de regels van de wereld waarin ik terecht was gekomen, was nog niet assertief genoeg om op te komen voor mezelf. Dat heeft een rekening opgebracht die mede door mijn oudste kind wordt betaald.
Het grote gezin waarin ik opgroeide bracht een rekening op die het meest is betaald door degene ‘die het altijd had gedaan’, daar ook altijd straf voor kreeg en ging doen wat een kind dan gaat doen. Juist, dingen doen waar het weer straf voor krijgt.
Hoeveel kinderen zouden er zijn die de rekening betalen voor de scheiding van hun ouders?
Het kind dat uiteindelijk de schuld krijgt van de problemen, want hij was altijd al een lastig kind. Het kind dat in alle vakanties van hot naar her wordt gesleept omdat alle families hem ‘erbij willen hebben’. Het kind dat op geen enkele foto staat omdat de families altijd net de foto’s namen toen hij bij die andere familie was. En het kind dat één klein cadeautje kreeg met Sinterklaas terwijl zijn broertje en zusje overladen werden met cadeaus, maar zij zijn dan ook de kinderen van beide ouders. En het kind dat langzamerhand van de familie losraakte omdat afspraken met vader en stiefmoeder steeds op niets uitliepen. Nee, geef niet de stiefmoeder de schuld, de vader had dit moeten regelen en ervoor zorgen dat die regels werden nageleefd.
En het kind dat je bijna niet hoort. Het kind dat nooit klaagt. Het kind dat niet voor zichzelf op kan komen. Het kind dat dan ook nog eens twee ouders heeft die vooral met zichzelf bezig zijn. Of ze gescheiden zijn of samen zijn? Voor het kind maakt het niet uit want hoe je het ook wendt of keert … hij is toch op zichzelf aangewezen en daarmee het kind van de rekening.